Απ’ την απελευθέρωση στα Δεκεμβριανά – γράφει ο Γρηγόρης Γιοβανόπουλος

146Τέσσερις μέρες μετά την αποχώρηση των Γερμανών τον Οκτώβρη του 1944 φτάνει στην απελευθερωμένη Αθήνα η κυβέρνηση εθνικής ενότητας υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, ακολουθούμενη από τους παλαιούς πολιτικούς  και συνοδευόμενη από δυο Βρετανικές μονάδες  με διοικητή το  στρατηγό Σκόμπυ.
Εκτός από την οδό Συγγρού ,την πλατεία Συντάγματος και το αεροδρόμιο της Ελευσίνας όλη η υπόλοιπη Ελλάδα βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του ΕΑΜ και του στρατιωτικού του σκέλους του ΕΛΑΣ.
Η κατάσταση αυτή δείχνει τη ριζική ανατροπή των πολιτικών δυνάμεων σε σχέση με αυτή που επικρατούσε την περίοδο της Δικτατορίας του Μεταξά.
Οι πολιτικές δυνάμεις που είχαν δημιουργήσει το ΕΑΜ, δηλαδή οι Κομμουνιστές και οι Σοσιαλιστές, ενώ ήταν σχετικά ανύπαρκτες κατά τη Μεταξική Δικτατορία, στις 18 Οκτωβρίου του 1944 αντιπροσώπευαν μακράν τη σημαντικότερη πολιτική κοινωνική και στρατιωτική δύναμη της χώρας.
Τα
Το ΕΑΜ συμβόλιζε τη μαχόμενη Ελλάδα που αντιστάθηκε στον κατακτητή και νίκησε. Το κύρος του ήταν μεγάλο και στηρίζονταν στον ΕΛΑΣ ( Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός) που ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος αντάρτικος στρατός στην Ευρώπη. Η μοναδική συγκρίσιμη δύναμη τότε ήταν μόνο η Βρετανία η οποία στα μάτια των Ελλήνων φάνταζε ρεαλιστικά  αλλά και ηθικά ως υπερδύναμη.           Ρεαλιστικά γιατί ήταν ακόμα αυτοκρατορία και ηθικά γιατί πολέμησε παντού το Γερμανικό και Ιταλικό Φασισμό τη ώρα που άλλες δυνάμεις είτε παραδίδονταν ,είτε συμμαχούσαν με τις δυνάμεις του Άξονα.
Παρόλα αυτά οι Βρετανοί δεν διέθεταν τότε επαρκή στηρίγματα στην Ελληνική κοινωνία σε αντίθεση με την συντριπτική επιρροή του ΕΑΜ .
Αυτό συνέβαινε γιατί οι παραδοσιακοί σύμμαχοι των Άγγλων, ο Βασιλιάς Γεώργιος ο Β’ και η προπολεμική πολιτική ελίτ είχαν αποδυναμωθεί μετά τη φυγή τους το 1941 και την απουσία τους επί τρία και πλέον χρόνια από την Ελλάδα και τις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις. Έμεναν τα στρατεύματα της Μέσης Ανατολής αλλά και αυτά πολλές φορές έπαιρναν το μέρος του ΕΑΜ .
145Οι Βρετανοί λοιπόν χρειαζόταν απεγνωσμένα συμμάχους για να αντισταθμίσουν την πολιτική αλλά και τη στρατιωτική υπεροχή του ΕΑΜ και ήξεραν που θα τις έβρισκαν.
Οι μόνες Ελληνικές δυνάμεις που είχαν κάποια δύναμη ήταν οι δυνάμεις των συνεργατών των Ναζί , μέρος της χωροφυλακής και της αστυνομίας ,πολλοί δικαστικοί και κάποιες ομάδες που στη διάρκεια της Κατοχής συνεργάστηκαν με τους κατακτητές και τρομοκρατούσαν τους Έλληνες αντιστασιακούς.
Έτσι η Βρετανία που ηγήθηκε του πολέμου ενάντια στο φασισμό εμφανίστηκε να συμμαχεί και να προστατεύει όλους αυτούς που συνεργάστηκαν με τους κατακτητές.
Τα τάγματα ασφαλείας , τους Γερμανοτσολιάδες την οργάνωση Χ του Συνταγματάρχη Γ. Γρίβα ,τις ληστοσυμμορίες του Σούρλα στη Θεσσαλία και του Αντών Τσαούς στη Θεσσαλονίκη ,δύο μικρές φασιστικές φάλαγγες κάποιων Ποντίων στη Θράκη και κάποιοες όμάδες Τσάμηδων στη Θεσπρωτία. Όλοι αυτοί ήταν γύρω στους σαράντα χιλιάδες και μαζί τους συντάσσονταν η νέα οικονομική ελίτ , οι μαυραγορίτες και κάθε λογής παράνομοι απαραίτητοι για τη λειτουργία αυτού του συστήματος.
Όλα αυτά βέβαια γινόταν γιατί έπρεπε να αντιμετωπισθεί πρακτικά το παράδοξο του γεγονότος πως παρότι η Ελλάδα εντάσσονταν  γεωπολιτικά  με βάση τη συμφωνία της Γιάλτας στη σφαίρα επιρροής της Αγγλίας , σε εθνικό επίπεδο η υπεροχή του ΕΑΜ ήταν καταλυτική.
Έτσι λοιπόν η Κυβέρνηση εθνικής ενότητας προσπάθησε να εφαρμόσει όλα αυτά που συμφωνηθήκαν στις περίφημες συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας δίνοντας τέλος σ ‘αυτήν την ιδιότυπη δυαδική άσκηση της εξουσίας (από τη μια η Κυβέρνηση και από την άλλη το ΕΑΜ). Οι συμφωνίες προέβλεπαν συμμετοχή του ΕΑΜ στην Κυβέρνηση , υπαγωγή όλων των αντάρτικων δυνάμεων στις διαταγές του στρατηγού Σκόμπυ, όπως επίσης και πως τα τάγματα ασφαλείας θα θεωρούνταν όργανα του εχθρού. Οι συζητήσεις λοιπόν μεταξύ της Κυβέρνησης ,του ΕΑΜ, και των Βρετανών για τη δημιουργία νέου τακτικού στρατού που ήταν και οι σπουδαιότερες διεξάγονταν μέσα σ’ ένα κλίμα κινητοποιήσεων ,διαδηλώσεων και διαμαρτυριών.
Την ίδια ώρα ξεσπούσε ένα όργιο προκλήσεων ,δολοφονιών και διώξεων από τους πρώην συνεργάτες των Ναζί και δωσίλογους σε βάρος δημοκρατικών πολιτών που διαδήλωναν ελεύθερα τα πιστεύω τους. Οι ενέργειες αυτές και κυρίως η ατιμωρησία που τους παρείχε η Κυβέρνηση και κυρίως οι Βρετανοί ανάγκασε τα στελέχη της ΟΠΛΑ να επέμβουν  για να ελέγξουν αυτές τις παρασπονδίες. Έτσι στην πράξη πλέον φαινόταν καθαρά ο δυισμός της εξουσίας. Και ήταν μόνο η αρχή.
Οι παλαιοί πολιτικοί όπως είπαμε παραπάνω έχοντας χάσει την δύναμη και την επιρροή τους επειδή είχαν συναινέσει στη Δικτατορία του Μεταξά ,αλλά και επειδή δεν συμμετείχαν στην Αντίσταση έψαχναν εναγωνίως  στηρίγματα και τα έβρισκαν αφενός στους Βρετανούς και στο Βασιλιά και αφετέρου σε όλες εκείνες τις ένοπλες ομάδες των δωσίλογων με τους οποίους τους ένωνε η κοινή αντιπαλότητα με το ΕΑΜ. .
Βασικός μανδύας νομιμοποίησης όλων αυτών βέβαια ήταν η ένταξη της χώρας στην Αγγλική σφαίρα επιρροής και αυτή η επιλογή και συμμαχία διαμόρφωσε την πολιτική και οικονομική τάξη που θα κυβερνήσει τη χώρα για πολλά χρόνια.
Είναι βέβαια πλέον δεκτό και αποδεκτό σχεδόν από όλους πως η συμφωνία Τσώρτσιλ –Στάλιν η οποία «έδινε» Βουλγαρία και Ρουμανία στη σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης και την Ελλάδα στην αντίστοιχη της Αγγλίας ήταν πέρα για πέρα υπαρκτή. Άλλωστε το γεγονός πως ο Κόκκινος Στρατός σταμάτησε ακριβώς στα Ελληνο-βουλγαρικά σύνορα το αποδεικνύει περίτρανα. Βέβαια το ΕΑΜ με τις συμφωνίες  Λιβάνου- Καζέρτας  είχε δηλώσει τη νομιμοφροσύνη του στους Βρετανούς και στην Κυβέρνηση εθνικής ενότητας. Η τήρηση των συμφωνιών από το ΕΑΜ είναι αναμφισβήτητη και αποδεικνύεται από τα γεγονότα. 
Από την απελευθέρωση και μετά ο εφεδρικός ΕΛΑΣ και η ΟΠΛΑ συλλαμβάνουν δωσίλογους ,διαλύουν τις συμμορίες και παραδίδουν τους συλληφθέντες στους Βρετανούς οι οποίοι μετά από λίγες μέρες τους αφήνουν ελεύθερους, προκαλώντας τη δημοκρατική ευαισθησία του λαού.
Τις μόνες παρεκβάσεις που θα μπορούσε να καταλογίσει κάποιος στο ΕΑΜ θα ήταν ίσως η είσοδος της 10ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ υπό τον  Μάρκο Βαφειάδη στη Θεσσαλονίκη την 28η Οκτωβρίου όπου αφού γιόρτασαν την επέτειο του ΟΧΙ εξολόθρεψαν τη συμμορία του Αντών Τσαούς που λυμαίνονταν την περιοχή κατά την Κατοχή ,
καθώς και η σύναξη των καπεταναίων του ΕΛΑΣ στη Λαμία στις 11 Νοεμβρίου όπου ο Άρης Βελουχιώτης εκφώνησε το γνωστό λόγο  στην πλατεία της πόλης , ο οποίος και ουσιαστικά τον απομόνωσε από το ΕΑΜ. Οι ηγέτες της αντίστασης επέπληξαν τόσο τον Άρη όσο και τον Μάρκο Βαφειάδη και παράλληλα ήταν ελαστικοί στις κωλυσιεργίες και τις παρασπονδίες της Κυβέρνησης και των Βρετανών.
Έτσι το παλιό πολιτικό κατεστημένο και οι Βρετανοί  σιγά –σιγά κατόρθωσαν να συσπειρώσουν γύρω τους όλους εκείνους που συνιστούσαν το κράτος των Ελλήνων συνεργατών των Ναζί πράγμα που θα αντιληφθούν έκπληκτοι οι ηγέτες του ΕΑΜ όταν  στις 3 και 4 Δεκέμβρη του 1944 χτυπιούνται οι μαζικές εκδηλώσεις του ΕΑΜ στην πλατεία Συντάγματος ανοίγοντας την αυλαία των Δεκεμβριανών που αιματοκύλησαν την Αθήνα και τελείωσαν  στις 6 Ιανουαρίου όταν και εκκενώθηκε η Αθήνα από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ .
Ένας πρώτος επίλογος γράφεται στη Βάρκιζα στις 12 Φεβρουαρίου 1945 όπου συμφωνείται
-ο αφοπλισμός όλων των τμημάτων της αντίστασης
- η ανασύνταξη του εθνικού στρατού
-η εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από τους συνεργάτες των Γερμανών
-η αμνηστεία για ποιτικά αδικήματα
-δημοψήφισμα για το πολιτειακό
-κατάρτιση νέου Συντάγματος.
Δυστυχώς ελάχιστα από αυτά τηρήθηκαν στην πράξη.
Θα ακολουθήσει σαν συνέπεια ο εμφύλιος και η Ελληνική κοινωνία θα πορευθεί δεκαετίες μ’ αυτό το εμφυλιοπολεμικό πνεύμα μέχρις ότου στις αρχές της δεκαετίας του ΄80 η Κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ θα κάνει πράξη την εθνική συμφιλίωση.

ΜΕ ΤΙΜΗ

Γρηγόρης Γιοβανόπουλος
Δάσκαλος
Ειδίκευση στην Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας
Και του Νεοελληνικού πολιτισμού


ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ