Παιδικά ρούχα - Πακέτα Βάπτισης Papillonkids.gr

‘Looking for Lenin’ - Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης

 

Στην ιστοσελίδα 'Fragilemag,' αναδημοσιεύεται ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον άρθρο που αφορά την καταστροφή των αγαλμάτων του Βλαντιμίρ Ιλίτς Ουλιάνωφ 'Λένιν' στη μετα-Σοβιετική Ουκρανία, κύρια την δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα. 
Πιο συγκεκριμένα, επί τάπητος τίθεται το ιστορικο-φωτογραφικό project του Νιλς Άκερμαν (από κοινού με τον δημοσιογράφο Σεμπάστιαν Γκόμπερτ), που φέρει τον τίτλο 'Looking for Lenin ('Αναζητώντας τον Λένιν'), με ιδιαίτερη σημασία να αποδίδεται στην τελετουργική πράξη που απετέλεσε το έναυσμα 'σύλληψης' του συγκεκριμένου project από τον φωτογράφο Νιλς Άκερμαν και ήταν η αποκαθήλωση ενός αγάλματος του Ρώσου επαναστάτη από κεντρική πλατεία του Κιέβου, τον Δεκέμβριο του 2013. 
Κινούμενη μεταξύ φωτογραφικού ντοκουμέντου και μνημονικής-ιστορικής καταγραφής, πολιτικής πραγματικότητας και συλλογικής μνήμης, η εργασία των Νιλς Άκερμαν και Σεμπάστιαν Γκόμπερτ, αναδεικνύει τους όρους ιστορικής, φαντασιακής και συμβολικής ανα-συγκρότησης της μετα-Σοβιετικής Ουκρανίας ( ο Ανδρέας Πανταζόπουλος χρησιμοποιεί τον όρο «δημοκτατορία» για να περιγράψει «ορισμένες πολιτικές μορφές της μετα-ολοκληρωτικής μετάβασης στην Ανατολική Ευρώπη, ασταθή δείγματα δημοκρατίας και δικτατορίας, συνταγματισμού και αυταρχισμού», με μία ιδιάζουσα περίπτωση να καθίσταται και η Ουκρανία), στο ίδιο μεταίχμιο μεταξύ θεσμικής διάστασης της πολιτικής και κινηματικής δράσης που τείνει στο να αρθρώνει το πλαίσιο ενός σχεδόν 'σωτηριολογικού ευρωπαϊσμού' (που υπενθυμίζει, με διαφορετικές αναλογίες, το πρόταγμα του 'εξευρωπαϊσμού' όπως τέθηκε στην Ελλάδα κύρια στα τέλη του 20ου και στις αρχές του 21ου αιώνα), σημασιοδοτεί την τελετουργική διαδικασία μίας 'βίαιης απο-κοπής' του αγάλματος και εν συνεχεία των αγαλμάτων του Λένιν από διάφορα σημεία και περιοχές της χώρας, διαδικασία που αντλεί από την αισθητική της 'εκκαθάρισης' ενός παρελθόντος που, αφενός μεν 'απωθείται' σημειολογικά και συμβολικά, αφετέρου δε, προσλαμβάνεται ως μορφή 'κατάπνιξης' και 'άρνησης' της Ουκρανικής 'ταυτότητας' που 'χάνεται' μέσα στο Σοβιετικό (και Ρωσικό) 'υποκειμενισμό,' επιδιώκοντας να αποτελέσει μία εμπρόθετη μορφή «συμβολικής θεραπείας», για να παραπέμψουμε στην αναλυτική του Λεωνίδα Οικονόμου,  η οποία και σημαίνεται δια-δραστικά, ενώπιον του πολίτη της χώρας και της σύγχρονης και μη, Ουκρανικής ιστορίας.
 Εξειδικεύοντας περαιτέρω στην έννοια της «συμβολικής θεραπείας», δύναται να αναφέρουμε ό,τι, εντός της ευρύτερης διαδικασίας που 'περικόπτει' την κεφαλή και το άγαλμα του Λένιν από τη βάση του, αναπαράγονται, κατά την διαπίστωση του James Dow, οι «μηχανισμοί α) της κάθαρσης, β) της υποβολής ή πειθούς (suggestion ή persuasion), γ) της κοινωνικής αναδιάρθρωσης».
 Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της «κάθαρσης» σχετίζεται με την μνημονική απώθηση ενός 'τραυματικού' παρελθόντος και δη Σοβιετικού παρελθόντος που δύναται να επέλθει διαμέσου της πρακτικής της 'φορτισμένης' έως 'συμβολοποιημένης' 'απο-κοπής' και απομάκρυνσης των αγαλμάτων του Λένιν από το Κίεβο και άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας (μορφή τελετουργικής, κοινωνιο-ιστορικής και πολιτισμικής 'βίας'), επινοώντας διά του 'κενού' ένα δραστικά Ουκρανικό παρόν, η έννοια της «υποβολής ή της πειθούς» δεικνύει προς τον άξονα της επιδραστικότητας που δύναται να προσλάβει η όλη πρακτική 'απο-κοπής,' και για την δυνατότητα δόμησης  του φαντασιακού της Ουκρανικής εθνικής 'ταυτότητας-κοινότητας,' δίχως το βάρος του Λένιν, της Σοβιετικής Ένωσης αλλά και της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ενώ το διακύβευμα της «κοινωνικής αναδιάρθρωσης» εγκολπώνεται σημάνσεις μίας επι-τέλεσης που διεκδικεί ένα παρόν ‘Ουκρανικό’ όσο και ‘Ευρωπαϊκό,’ με την συμμετοχή των κοινωνικών τάξεων της χώρας: ‘πως προσλαμβάνεται η ιστορική-συλλογική μνήμη; ‘Ενσαρκώνουν’ τα αγάλματα του Λένιν και η ‘απο-κοπή’ τους την δυναμική μίας ‘εξόδου’ από ένα παρελθόν κοντινό όσο και μακρινό;’ ‘πως συναρθρώνεται η ‘βία’ με την έννοια και με την εκ-δίπλωση του υπόβαθρου της μνήμης;’ 
Οι φωτογραφικές λήψεις του Νιλς Άκερμαν, σχηματοποιούν, με κοντινές λήψεις και από διάφορες θέσεις, των αγαλμάτων του Λένιν, των κατεστραμμένων πλέον αγαλμάτων του Λένιν, την εμμένεια πτώσης και ‘καύσης’ μίας ιστορίας που δεν ‘ανήκει παρά στον άλλο,’  αναζητεί τα ‘ίχνη’ μίας ιστορικής, κοινωνικής και πολιτικής παρουσίας (Λένιν, Σοβιετική Ένωση) που πλέον τίθεται εκτός αναφοράς όντας ‘σημάδι’ του ‘ενορχηστρωμένου κακού,’ εστιάζοντας στο υπόδειγμα της ‘μεταφοράς,’ εκεί όπου, την θέση του Λένιν που δεν ανήκει παρά στη ‘χωματερή,’ ήγουν στο ‘σκουπιδοτενεκέ’ της ιστορίας (μία σχεδόν «διαβολοποιημένη» αναπαράσταση, για να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο του Pierre-Andre Taguieff), λαμβάνει ένα σύμβολο της ποπ κουλτούρας και αισθητικής που ‘εξαντικειμενοποιείται’ ως προς το ζητούμενο διαμόρφωσης ενός διαφορετικού ‘βιό-κοσμου’ και αναφορών και είναι ο χαρακτήρας ‘Darth Vader’ από την κινηματογραφική σειρά ‘Πόλεμος των Άστρων,’ χαρακτήρας που σπεύδει να επι-καλύψει μία ‘απο-κοπή’ από το δημόσιο χώρο που περισσότερο εκ-λαμβάνεται ως μία μορφή ‘δραματοποιημένης απο-ηρωοποίησης’ ενός προσώπου και ενός ιστορικού παρελθόντος που διέτρεξε εγκάρσια τον ευρωπαϊκό και μη, 20ο αιώνα, εγγράφοντας τους όρους της ‘μη-διαπραγμάτευσης’ αυτού του παρελθόντος. 
Τι χώρο καταλαμβάνει η ιστορική μνήμη στη σύγχρονη Ουκρανία;’ μοιάζει να αναρωτιέται ο φωτογράφος, η ‘εργασία’ του οποίου, προσεκτικά και υπό το πρίσμα ‘συνδιαλλαγής’ με το διάχυτο πνεύμα της ‘λήθης’ αναζητεί το που καταλήγουν τα αγάλματα, μεταφέροντας εικόνες-λήψεις από χώρους όπως είναι μία αυλή οικίας, εκεί όπου δίπλα στην κεφαλή αγάλματος του Καρλ Μαρξ, ευρίσκεται η κεφαλή αγάλματος του Λένιν, καθώς και ένας ευμεγέθης ανδριάντας του ίδιου προσώπου που υποκρύπτει ή αλλιώς που εκθέτει μία ιστορική πορεία που εγγράφει διάσπαρτα ‘συντρίμμια,’ αυτά που θεωρούνται ως ‘συντρίμμια’ μίας χώρας από την κρατική και συστηματοποιημένη εφαρμογή του Μαρξισμού-Λενινισμού. 
Υπό μία ιδιαίτερη συνθήκη, η ευρύτερη διαδικασία ‘απο-κοπής’ από ευδιάκριτα σημεία του αστικού χώρου των αγαλμάτων του Λένιν και η εγκατάλειψη τους σε ιδιωτικούς χώρους (η συσχέτιση δημόσιου και ιδιωτικού), ενέχεις εντός της τα χαρακτηριστικά μίας ‘εξόδου από την έρημο,’ ή αλλιώς, εξωτερίκευσης «καταπιεσμένων συναισθημάτων», σύμφωνα με τα λεγόμενα του Levi-Strauss, σημαίνουν που παράλληλα αναπαριστά μία νέα και περισσότερο βαθυ-δομική ‘απελευθέρωση’ της χώρας.
 Σημαντικό ρόλο στην αρνητική πρόσληψη της Σοβιετικής ιστορίας και μνήμης, με τον Λένιν ως αρχικό σημείο αναφοράς αυτής, διαδραματίζει η φόνευση εκατομμυρίων Ουκρανών στο λιμό του 1932-1933, φόνευση που σχετίζεται με την πολιτική της βίαιης βιομηχανοποίησης και κολεκτιβοποίηση της γης που ακολούθησε το Σοβιετικό καθεστώς, φόνευση που δύναται να προσδιορισθεί και υπό το πρίσμα της συστηματικής εθνο-κάθαρσης.  
Αφήνοντας το άγαλμα να ‘πέσει,’ όπως τονίζουν χαρακτηριστικά οι εικόνες του φωτογράφου, το άγαλμα με το ενίοτε επιβλητικό ύφος που ‘δεικνύει τον δρόμο’ προς την ιστορία (με την Σοβιετική ιστορία να μην είναι γραμμική και μονοσήμαντη), οι Ουκρανικές αρχές αξιώνουν το πρόσημο της ‘απαγόρευσης’ και της ‘τιμωρίας’ αυτού που θεωρείται ό,τι ‘ενσαρκώνει’ ο Λένιν, ήτοι τον «ξεχωριστό ανθρώπινο τύπο του Homo Sovieticus», όπως τον ονομάζει χαρακτηριστικά η Λευκορωσίδα συγγραφέας Σβετλάνα Αλεξίεβα στο βιβλίο της ‘Το τέλος του Κόκκινου Ανθρώπου.’ 
Και αυτό επι-τελείται με όψεις συμβολικές και τελετουργικές που αρθρώνουν εκ νέου την ‘διαμαρτυρία’: ‘ποιος ακούει;’ παραγνωρίζοντας όμως την ευρύτητα της μνήμης και τις εναλλαγές μεταξύ συλλογικής και ατομικής μνήμης. 
Η καταστροφή δεν βιώνεται εν προκειμένω ως ‘σοκ’ αλλά ως δυνατότητα ‘απο-λύτρωσης’, ‘απο-λύτρωσης’  από ένα παρελθόν που επανέρχεται ως ‘φάσμα-φάντασμα.’ Το ‘ίχνος’ ως ανεστραμμένο ‘τραύμα,’ ως πολιτική-μυθική διαμαρτυρία για ό,τι εκλαμβάνεται ως ‘Σοβιετική-Ρωσική κυριαρχία,’ επιδιώκεται να εξαλειφθεί, αφήνοντας στον Λένιν, μία άλλη αφήγηση περί τέλους: ‘πως εκκίνησε και πως κατέληξε αυτή η ιστορία, το συμβάν του 1917;’ 
Μία νέα εθνική αφήγηση τίθεται στο προσκήνιο, στο δημόσιο χώρο, στα σημεία όπου η καταστροφή των αγαλμάτων συναντά την πολιτική ως διαρκή επι-τέλεση, ως πρόσημο μαζικής απόρριψης (ιστορική λήθη) του Σοβιετικού παρελθόντος της χώρας και των συμβολισμών του: μαζί με τον Λένιν, ‘καταστρέφονται’ το κόκκινο αστέρι και το σφυροδρέπανο (μοτίβα της κομμουνιστικής-Σοβιετικής αισθητικής), οι Σταλινικές πρακτικές και, ακόμη σημαντικότερο, οι πολιτικές που είχαν ως στόχο τη μη- έκφραση της Ουκρανικής, εθνικής ταυτότητας. 
Ο Λένιν αποσύρεται αλλά και ‘καταστρέφεται,’ ευρισκόμενος κύρια στο εσωτερικό Ρωσικών πόλεων περισσότερο ως αξιοθέατο που υπενθυμίζει μία άλλη, οραματική εποχή. Εντός της δράσης της απομάκρυνσης και καταστροφής των αγαλμάτων του Λένιν, τα «αντίθετα συμπίπτουν και αποκαλύπτουν τη βαθιά τους ταυτότητα», όπως γράφει η Αρετή Βασιλείου.

 

 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ