Παιδικά ρούχα - Πακέτα Βάπτισης Papillonkids.gr

Για την σφαγή στο Δίστομο και τις φετινές τελετές μνήμης - Μνήμη κατοίκων Διστόμου - Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης

 

Στις 10 Ιουνίου της φετινής χρονιάς, συμπληρώθηκαν 76 χρόνια από την πολιτική της μαζικής και βίαιης εκκαθάρισης στην οποία προέβησαν τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής στο χωριό Δίστομο του νομού Βοιωτίας (10 Ιουνίου 1944). 

Αυτή την ημερομηνία, ουσιαστικά λίγους μήνες πριν από την απελευθέρωση της χώρας, τμήματα των 'Ες-Ες' εισήλθαν στο χωριό, προχωρώντας στη σφαγή 228 κατοίκων, ανάμεσα τους και πολλών παιδιών. Δύναται να κάνουμε λόγο για την συγκρότηση μίας τοπικής 'εστίας' σφαγής στον ελληνικό χώρο, που, εν προκειμένω, συμπεριλαμβάνεται στη χορεία άλλων αντίστοιχων και βίαιων πρακτικών σφαγής όπως είναι η Κλεισούρα και τα Καλάβρυτα, το Κομμένο Άρτας, οι Λυγγιάδες Ιωαννίνων, η οποία και προσδιορίζει την ίδια την ευρύτητα της ασκούμενης ναζιστικής-εθνικοσοσιαλιστικής βίας, το υπόδειγμα μίας 'καταστρεπτικότητας' που θέτει ως διακύβευμα, αφενός μεν την 'εκρίζωση,' ήτοι τον θάνατο (ας θυμηθούμε την μαζική ‘Εβραιο-κτονία’) των υποκειμένων που διαβούν στο χωριό, και, αφετέρου δε, την καταστροφή του χωριού και των υποδομών του ώστε να  μην λειτουργήσουν ως χώροι στήριξης και ενίσχυσης των αντάρτικων σωμάτων (βλέπε 'ΕΛΑΣ').

 Όμως, στόχος της ανάλυσης μας δεν είναι η αναφορά σε μία ιδιαίτερου τύπου περιπτωσιολογία, αλλά, αντιθέτως, η ανάδειξη εκείνων των χαρακτηριστικών που καθιστούν την ναζιστική βιο-πολιτική της εξόντωσης εφικτή, υπό το πρίσμα ένταξης τους σε μία στρατηγική που επιδίωκε την εμβάπτιση της στα νάματα της 'δικαιολογημένης φόνευσης.'

 Είναι χαρακτηριστική ως προς αυτό, η επισήμανση των Νίκου Παπαναστασίου και Χάγκεν Φλάισερ, στην ιστορική προσέγγιση των οποίων εντοπίζουμε τις 'ρίζες' αυτής της πολιτικής των αντιποίνων: «Οι απαρχές της πολιτικής αντιποίνων της Βέρμαχτ στην Ελλάδα εντοπίζονται χρονικά στις ομαδικές εκτελέσεις και την ολοκληρωτική καταστροφή πολλών κρητικών χωριών (Κάνδανος, Κοντομαρί κ.α.) ως επακόλουθο της «Μάχης της Κρήτης».

 Οι «παράπλευρες» γερμανικές απώλειες, εξαιτίας της δήθεν παράνομης πολεμικής εμπλοκής του άμαχου πληθυσμού, καθώς κι η διάχυτη φημολογία για βάρβαρη μεταχείριση (εκτελέσεις κι ακρωτηριασμούς) Γερμανών αιχμαλώτων στάθηκαν η αφορμή για την άμεση εφαρμογή των λεγόμενων μέτρων «εξιλασμού».

 Ως προς αυτό (για «αταβιστική» «εφαρμογή της πολιτικής αντιποίνων», κάνουν λόγο οι δύο συγγραφείς), θα επισημάνουμε πως η Γερμανική-ναζιστική στρατηγική αρθρώνει το πλαίσιο της 'φόνευσης' πάνω στον άξονα των 'αντιποίνων' ή αλλιώς, της 'εκδίκησης' για την δράση αντάρτικων ομάδων και πρωταρχικά για τον φόνο Γερμανών στρατιωτών-αξιωματικών, εκεί όπου υπεισέρχονται και φυλετική κριτήρια τύπου 'πολλά πρόσωπα δίχως 'αξία' για έναν 'ικανό' και 'άξιο' Γερμανό 'μαχητή'), νοηματοδοτεί ή αλλιώς, αναπαριστά την περιοχή ως 'αντάρτικη ζώνη' εντός της οποίας προσφέρεται επιμελητειακή βοήθεια στις αντάρτικες ομάδες, και πιο συγκεκριμένα στον 'ΕΛΑΣ' ('πολεμικός αντι-κομμουνισμός'), προσιδιάζοντας προς τον άξονα της 'νομιμοποιούμενης εκκαθάρισης.' 

Στην 'ιδιόλεκτο' του εθνικοσοσιαλισμού-ναζισμού, όπως διαμορφώνεται στο υπόδειγμα των μαζικών σφαγών, 'ενσαρκώνεται' η μείζονα απόκλιση μεταξύ του Γερμανικού 'βιό-κοσμου' και των κατοίκων που δεν ευρίσκονται σε θέση να τον αντιληφθούν. Σε αυτή την περίπτωση, οι κάτοικοι που εκτελούνται βίαια, δεν είναι 'εμπόδιο,' όσο 'σκαλοπάτι' πάνω στο οποίο δύναται να συγκροτηθεί η Γερμανική 'νέα Ευρώπη,' στο σημείο όπου το φυλετικό κριτήριο συναρθρώνεται με το πολιτικό-ιστορικό.

 Η έννοια της 'συλλογικής ευθύνης' και των μαζικών αντιποίνων εν καιρώ πολέμου προϋποτίθεται πάνω στο πλέγμα που εκθέσαμε παραπάνω. Οι φετινές εκδηλώσεις μνήμης στο Δίστομο πραγματοποιήθηκαν εν μέσω πανδημικής κρίσης, με ιδιαίτερο σημείο αναφοράς την παρουσία του συγκροτήματος 'Active Member,' ('low bap'), συγκροτήματος που αναδεικνύει έναν ενίοτε έντονο πολιτικοποιημένο στίχο. 

Για το τελετουργικό της εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε γράφει σχετικά η Διονυσία Μαρίνου: «Το θρησκευτικό μέρος θα είναι ίδιο όμως κάθε χρόνο, ενώ οι άλλες δύο εκδηλώσεις θα είναι χωρίς κοινό και θα μεταδοθούν livestreaming μέσω διαδικτύου. Η πρώτη - που είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Μανώλη Γλέζου- θα είναι διαδικτυακή συζήτηση με τίτλο «Δίστομο 76 χρόνια μετά: Μνήμη-Δικαιοσύνη-Δικαίωση»  Και η δεύτερη θα είναι η παρουσίαση της Μουσικής Ενότητας των Active Member «Εδώ είναι Δίστομο» από τον χώρο του Μαυσωλείου».

Το νέο τραγούδι του συγκροτήματος με τον τίτλο 'Εδώ είναι Δίστομο,' κομίζει μία αίσθηση ιστορικής μνήμης και σε ένα δεύτερο επίπεδο, ιστορικού 'χρέους,' αναπαράγοντας τις εκφάνσεις μίας ιστορίας (εδώ 'ιστορική αλήθεια') που εδώ, στον κρίσιμο χρόνο του τραγουδιού, αποκαλύπτεται, δυνάμενη να μεταβάλλει την ίδια την στάση του υποκειμένου που τραγουδά απέναντι στα πράγματα. Ο τρόπος που τίθεται τραγουδιστικά, με τους επι-γενόμενους όρους της έντονης ρίμας είναι χαρακτηριστικός: «Να μάθω ήθελα, και θύελλες αντίκρισα. Ξέρασα πάνω σ' αυτά που τιμήθηκαν με κάθε λαμπρότητα κι όσα είχα ανάγκη, μέσα μου με κόπο τα συγύρισα».

 Επρόκειτο για μία τραγουδιστική 'μαρτυρία,' για μία και υφολογική μετάβαση στο 'σημείο μηδέν' της ιστορίας που είναι η ιστορία των νεκρών (Δίστομο), μικρών και μεγάλων, με τον ίδιο τον ερμηνευτή να προβάλλει διαλεκτικά στη γλώσσα, μνημειώδεις τελετές που δεν έχουν παρά την αίσθηση της μετα-χρονολόγησης: «Ξέρασα πάνω σ' αυτά που τιμήθηκαν με κάθε λαμπρότητα», γράφει και ερμηνεύει.

 Ας έχουμε κατά νου την ευρύτερη εικόνα, δηλαδή το ό,τι επιχειρείται η προσέγγιση της ιστορικής αλήθειας με ένα κατά βάση διττό πρόσημο. Από τη μία πλευρά, μέσω της ανασύστασης της ιστορίας του τόπου που δεν χωρά απλά και μόνο σε ένα μνημείο, στοιχείο ευδιάκριτο στον τίτλο που επιλέγεται, και, από την άλλη πλευρά, στην ανασύσταση των ονομάτων των νεκρών κατοίκων του Διστόμου που συνιστούν αξιακά, το ίδιο το Δίστομο. Και το ζητούμενο είναι, ο εκφραστικός ερμηνευτής να σταθεί ενώπιον, προσδιορίζοντας την ιστορία που ορίζεται ως ‘αίμα,’ εκεί όπου η μνήμη που αναζητάται σε μία συγκεκριμένη και όχι οποιαδήποτε ιστορία, ανεστραμμένα, σημασιοδοτείται και ως ‘γνώση.’ Και μάλιστα, επώδυνης και όμως πολύτιμης γνώσης, αθησαύριστης, που στέκει ενώπιον του επώδυνα ειπωμένου. «Κι όσα είχα ανάγκη, μέσα μου με κόπο τα συγύρισα».

 Έχουμε να κάνουμε με την «ενότητα μεταξύ πραγματικότητας και δυνατότητας» στην οποία αναφέρεται ο Θανάσης Γκιούρας, μέσω της οποίας, στο τραγούδι των ‘Active Member’ η ιστορία διαπερνάται από πρόσωπα και μνήμες, από την αδιόρατη αίσθηση της ομολογίας που φθάνει να καταστεί ή αλλιώς να μετεξελιχθεί σε αμφισβήτηση ‘με και για τους νεκρούς’: «Μπροστά στης Ιστορίας την εκκλησιά την τρίθυρη παραμένω απροσκύνητος (μοτίβο ‘όρθιας αντίστασης’) στην αγιότητα της. Να μάθω ήθελα, και θύελλες αντίκρισα». Η διαδικασία της μνήμης που λειτουργεί παιδευτικά δεν είναι παρά επώδυνη, ιδίως όταν διαπλέκεται με την θύελλα και τις ‘θύελλες,’ με τα ερείπια του ιστορικού παρελθόντος. 

Με έναν τρόπο που παραπέμπει σε θρησκευτικές-συμβολικές νοητικές πλαισιώσεις, ανασύρεται εκ νέου το υπόδειγμα της Μπενγιαμινικής (Walter Benjamin), «μοναδικής καταστροφής».

Στο τραγούδι του συγκροτήματος, «μπροστά στης Ιστορίας την εκκλησιά», διαθέτουμε μία χροιά ’μοναδικής καταστροφής’: Δίστομο. Μέσα από τις ‘θύελλες’ εμφανίζονται τα ονόματα που συγκροτούν, ατάκτως ερριμμένα, την γενεαλογία της καταστροφής. Για την προσέγγιση της μνήμης, απαιτείται το τραύμα να μην ξορκιστεί σε λόγους και σε τελετές άθικτες, κατά το σχήμα που υιοθετείται.  

Οι φετινές εκδηλώσεις κινούνται πάνω στον άξονα της αρχειακής μνήμης που συμπυκνώνεται στο εγχείρημα του ‘Εδώ είναι Δίστομο,’ το οποίο και ανασκευάζει την μνημονική κουλτούρα, αφήνοντας την ως ‘έχει.’ «Θύελλες» και αίμα, γλώσσες πάνω σε τόπους και είδωλα, και παράλληλα με το Δίστομο, και άλλοι τόποι καταστροφής. 

 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ