‘Ο Πολιτικός χάρτης της Μεταπολίτευσης 1974-2004’ - Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης

 

Το 2020, είναι η χρονιά που συμπληρώνονται 46 χρόνια από την Μεταπολίτευση του 1974 (1974-2020), που, εν προκειμένω, ως επωνυμία και κύρια ως περιεχόμενο, σηματοδοτεί την μετάβαση σε ένα  πλαίσιο πολιτικής και πολιτειακής οργάνωσης το οποίο και διαφοροποιείται ριζικά, τόσο από την στρατιωτική δικτατορία των συνταγματαρχών (1967-1974), όσο και από το μεταπολεμικό-μετεμφυλιακό καθεστώς. Το τελευταίο, εύστοχα ο Ηλίας Νικολακόπουλος το έχει αποκαλέσει «καχεκτική δημοκρατία».

Και η διαφοροποίηση αυτού του μετεμφυλιακού-μεταπολεμικού καθεστώτος από ό,τι νοείται ως Μεταπολίτευση, δεν εκφράζεται μόνο μέσω της τομής και της συγκρότησης-εμπέδωσης της δημοκρατίας και των δημοκρατικών θεσμών που εν ευρεία εννοία εμπεριέχεται στο υπόδειγμα της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας, αλλά και μέσω των διαφόρων ή αλλιώς, διαφορετικών εκδοχών της ιστορικής μνήμης που ανασύρθηκαν στη δημόσια σφαίρα την περίοδο της Μεταπολίτευσης. 

Και ένα από τα πλέον σημαντικά επιτεύγματα της Μεταπολίτευσης, υπήρξε η δυνατότητα κοινωνικών φορέων και πολιτικών δυνάμεων να προβούν σε μία ανοιχτή, όσο και ελεύθερη επεξεργασία της πρόσφατης ελληνικής ιστορίας και της παρουσίας της εντός αυτής, ζήτημα που δεν άφησε ασυγκίνητη την Αριστερά και εκείνες τις συσσωματώσεις που αναφέρονται στο όνομα της. Αξίζει εδώ να σημειωθεί, εντός του όλου πλαισίου, ένα εγχείρημα που άπτεται θεσμικά-πολιτικά αυτού που αποκαλείται ως 'Μεταπολίτευση,' περιλαμβάνοντας δρώντα πολιτικά πρόσωπα και κομματικές-πολιτικές δυνάμεις που συνετέλεσαν στην διαμόρφωση όσο και στη διαρκή εξέλιξη της. Και αναφερόμαστε στον τόμο που φέρει τον τίτλο 'Ο Πολιτικός Χάρτης της Μεταπολίτευσης 1974-2004' (τα πρώτα 30 χρόνια της Μεταπολίτευσης), σε επιμέλεια των δημοσιογράφων Γρηγόρη Τζιοβάρα και Βασίλη Χιώτη. 

Δύναται να χαρακτηρίσουμε την έκδοση αυτού του ογκώδους τόμου, 'φιλόδοξη,' και παράλληλα, αρκούντως χρήσιμη για τον αναγνώστη που ενδιαφέρεται για το ιστορικό-πολιτικό γίγνεσθαι της χώρας, για τον φοιτητή Πολιτικών Επιστημών που μελετά για παράδειγμα, την ανθρωπογεωγραφία των Μεταπολιτευτικών πολιτικών δυνάμεων. 

Διαβάζοντας τον τόμο, συμπεραίνεται πως οι δύο συγγραφείς έχουν εργαστεί ωσάν ιδιαίτεροι 'τυφλοπόντικες,' συγκεντρώνοντας και συνάμα παρουσιάζοντας έναν μεγάλο όγκο δεδομένων σχετικών με την πραγματοποίηση εκλογικών αναμετρήσεων κατά την διάρκεια της Μεταπολιτευτικής περιόδου, την εκλογή βουλευτών, τα εκλογικά αποτελέσματα ανά εκλογική περιφέρεια. 

Τα δεδομένα που έχουν συγκεντρωθεί, 'προϊόν' θεωρούμε και της πολύχρονης εμπειρίας των δύο δημοσιογράφων στο πολιτικό-κοινοβουλευτικό ρεπορτάζ, συμπληρώνονται από επιμέρους και πιο 'εξειδικευμένες' πληροφορίες, όπως είναι ο αριθμός των γυναικών που εξελέγησαν στο ελληνικό κοινοβούλιο όπως και στο Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, η συμμετοχή κοινοβουλευτικών σε εκάστοτε κυβερνήσεις, η εκλογή βουλευτών με περισσότερα του ενός πολιτικά κόμματα. Και ως προς το σκέλος των πολιτικών κομμάτων, των Μεταπολιτευτικών πολιτικών κομμάτων, διακρίνεται η ίδια υπεροχή της Νέας Δημοκρατίας (Ν.Δ), και του Πανελληνίου Σοσιαλιστικού Κινήματος (ΠΑΣΟΚ), που μαζί συνέβαλλαν στη διαμόρφωση του δικομματικού μπλοκ εξουσίας, που εν πολλοίς, καθόρισε με τις στρατηγικές του το περιεχόμενο της Μεταπολίτευσης (άσκηση διακυβέρνησης), εκεί όπου το εγχώριο στοιχείο συναρθρώνεται με το ευρωπαϊκό. Έτσι, έχουμε να κάνουμε με την και εμπρόθετη συγκρότηση ενός 'χάρτη,' όπως ακριβώς τιτλοφορείται και ο τόμος, ή, διαφορετικά ειπωμένο, ενός ευρύτερου πολιτικού-κοινοβουλευτικού μωσαϊκού, η χρηστικότητα-χρησιμότητα του οποίου αναδεικνύεται μέσα από τις σελίδες του. 

Σημαντικό μέρος του βιβλίου καταλαμβάνει η ονομαστική παρουσίαση όλων των βουλευτών (κοινοβουλευτικά υποκείμενα) που εξελέγησαν στις εκλογές που διεξήχθησαν στο χρονικό διάστημα 1974-2000, συμπληρωμένη και ενισχυμένη από το επαγγελματικό-εκπαιδευτικό τους υπόβαθρο, και από έναν επιγραμματικό σχολιασμό της πολιτικής τους πορείας. Θα επισημάνουμε πως αυτή η διάσταση δεικνύει και την δουλειά πεδίου στην οποία προέβησαν οι δύο συγγραφείς, συγκεντρώνοντας στοιχεία για κάθε έναν κοινοβουλευτικό, ιδωμένου υπό την οπτική γωνία του αποτυπώματος που έχει αφήσει στον πολιτικό στίβο. 

 Αυτή καθαυτή αυτή η παρουσίαση καθίσταται ιδιαίτερα σημαίνουσα, διότι αρκετές φορές, με την όλη προσέγγιση να είναι δομο-λειτουργική, ήτοι να εστιάζει στους θεσμούς και στην αναπαραγωγή τους (δίχως να είναι λανθασμένη η προσέγγιση αυτή), παραγνωρίζεται το ό,τι οι βουλευτές ανά περίοδο, μέσω των παρεμβάσεων τους εντός κοινοβουλίου, του πολιτικού λόγου που άρθρωσαν, της εμπλοκής τους στη διαπάλη των ιδεών, μέσω της ευρύτερης κοινοβουλευτικής τους παρουσίας, συνέδραμαν στην διαμεσολάβηση κοινωνικών αιτημάτων και προσδοκιών, στην ουσιώδη και όχι απλά ή απλοϊκά χωροταξική 'μεταφορά' της λαϊκής κυριαρχίας εντός κοινοβουλίου, σχετιζόμενοι με το πλέγμα της νομοθετικής εξουσίας.

 Επίσης, στην όλη προσέγγιση εξετάζονται ο βαθμός ανανέωσης του πολιτικού συστήματος, ως δείκτης τροφοδότησης της Μεταπολίτευσης με 'νέο αίμα,' ηλικιακά, καθώς και ένα ζήτημα που με την πάροδο των ετών ήγειρε διαφόρων ειδών αντιδράσεις, ήτοι η οικογενειακή καταγωγή πολιτικών και βουλευτών της Μεταπολίτευσης. Πρόσωπα περισσότερο και λιγότερα γνωστά, με πολιτικό αισθητήριο όπως και με αισθητική ‘λάμψης,’ συνθέτουν την εικόνα της. 

Το μωσαϊκό για το οποίο έγινε λόγος πιο πάνω, προβάλλεται τμηματικά και όχι ως 'τρέιλερ,' στο εγκάρσιο σημείο όπου διακρίνεται η πίστη των δύο δημοσιογράφων στις δημοκρατικές λειτουργίες της Μεταπολίτευσης και στον ίδιο τον κοινοβουλευτισμό ως χαρακτηριστικό της, από το 1974 και τις πρώτες βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν με νωπά ακόμη τα' ίχνη' της επτάχρονης στρατιωτικής δικτατορίας. Η πορεία, η λειτουργία και η εξέλιξη της, που φθάνει έως σήμερα,  κάθε άλλο παρά ανώδυνη και μονοσήμαντη έως στατική υπήρξε. Η έκδοση καλύπτει την περίοδο 1974-2000, αποτελώντας υλικό τεκμηρίωσης για την πραγματοποίηση περαιτέρω ερευνών σε διάφορα πεδία (βλέπε Μανίνα Κακεπάκη),  ενέχοντας και μία ιδιαίτερη έως 'φορτισμένη' παιδαγωγικά, διάσταση. Πρωταρχική κληρονομιά της Μεταπολίτευσης, είναι η δημοκρατική θέσμιση, οι ιδέες, και οι άνθρωποι της. 

Η συγκεκριμένη έκδοση προσφέρει και μία ευκαιρία ενός πολιτικού όσο και θεωρητικού αναστοχασμού πάνω στη Μεταπολιτευτική περίοδο και σε ό,τι την διαμόρφωσε θεσμικά και πολιτικά έως ιδεολογικά, νοηματοδοτώντας ένα επίχρισμα πολιτικής κουλτούρας. 

 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ