Σαν σήμερα - 17 Φεβρουαρίου 1922: Σύναξη ντανταϊστών στο Παρίσι - Διαμάχη μεταξύ Αντρέ Μπρετόν και Τρσταν Τζαρά για την αρχηγία του κινήματος

 

Στις 17 Φεβρουαρίου 1922 πραγματοποιείται σύναξη ντανταϊστών στο καφενείο «Closerie des Lilas» στο Παρίσι, με αντικείμενο τη διαμάχη μεταξύ του Αντρέ Μπρετόν και του Τρσταν Τζαρά για την αρχηγία του κινήματος. Παρίστανται περίπου 100 άτομα, ανάμεσά τους οι Πάμπλο Πικάσο, Ανρί Ματίς, Κονσταντίν Μπρανκούζι και Ζακ Κοκτό. Οι δύο αντίπαλοι ανταλλάσσουν επιχειρήματα, αλλά και ύβρεις, ώσπου ο επιδιαιτητής, Ερίκ Σατί, ανακηρύξει νικητή τον Τζαρά. Ο Μπρετόν θα αποχωρήσει και θα δημιουργήσει τον σουρεαλισμό.

Η Ευρώπη των αρχών του εικοστού αιώνα χαρακτηρίστηκε από πολιτικές αντιπαραθέσεις και αναστατώσεις. Ο εθνικισμός είχε καταλάβει όλους τους λαούς της Ευρώπης. Παράλληλα οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις κυριαρχούσαν σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η κυριαρχία τους ήταν οικονομική, πολιτική και πολιτισμική. Οι Ευρωπαίοι είχαν επιβληθεί με την τεχνολογία, τη βιομηχανία, την επιστήμη και τις ιδέες τους άμεσα σε χώρες της Αφρικής και έμμεσα σε χώρες της Ασίας. Η αποικιοκρατία είχε οδηγήσει τις ευρωπαϊκές χώρες σε ανταγωνισμό, ο οποίος φόρτιζε τις μεταξύ τους σχέσεις.

Ο αυξανόμενος εθνικισμός, τα αντιμαχόμενα οικονομικά συμφέροντα σε συνδυασμό με τη διπλωματική και πολιτική αστάθεια στις ευρωπαϊκές χώρες οδήγησε στην έκρηξη  του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου το καλοκαίρι του 1914. Οι ανθρώπινες απώλειες ήταν τεράστιες και οι συνέπειες τραγικές από αυτή την καταστροφική σύγκρουση. Μετά τον πόλεμο τέσσερις αυτοκρατορίες (γερμανική, αυστριακή, οθωμανική, ρωσική) είχαν καταρρεύσει και είχε σημειωθεί μια μεγάλη κοινωνική επανάσταση στη Ρωσία, η οποία σφράγισε την ιστορία της Ευρώπης του 20ου αιώνα. Η Οκτωβριανή Επανάσταση ήταν η πρώτη οργανωμένη αντίδραση στο καπιταλιστικό σύστημα, τον κοινοβουλευτισμό και τις φιλελεύθερες αξίες.

Το κίνημα του ντανταϊσμού είχε πολιτικές θέσεις και επηρέασε μία σειρά από καλλιτεχνικούς τομείς (ζωγραφική, γλυπτική, φωτογραφία, μουσική) αλλά και την λογοτεχνική παραγωγή. Ο ντανταϊσμός πρέσβευε τον αντιμιλιταρισμό, ήταν ενάντια στον πόλεμο και τον πολιτισμό της Ευρώπης. Αντιθέτως οι Ιταλοί φουτουριστές της ίδιας περιόδου εξυμνούσαν τον τεχνολογικό πολιτισμό της Ευρώπης, είχαν εθνικιστικές τάσεις και στράφηκαν στο φασισμό. Οι ντανταϊστές μιλούσαν για μία αντί – τέχνη η οποία ήταν μία αντίδραση απέναντι στο πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο της Ευρώπης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η φουτουριστική τέχνη, αντίθετα, εξυπηρέτησε τον ιταλικό εθνικισμό και τις εκφάνσεις του. Ο πολιτισμός της Ευρώπης για τους ντανταϊστές δεν είχε καμμία αξία και γι’ αυτό η τέχνη θα έπρεπε να υποδηλώνει αυτό το στοιχείο.

Ο συνθετικός κυβισμός είχε επίδραση στους καλλιτέχνες του νταντά. Ο Χανς Αρπ επηρεασμένος από τον Μπρακ και τον Πικάσσο πειραματιζόταν με το τυχαίο και το αυτόματο. Άφηνε κομμάτια χαρτιά να πέφτουν ελεύθερα στο έδαφος και όταν αυτά είχαν πλέον σταθεροποιηθεί, τότε νέα σχέδια προέκυπταν με την προσθήκη γραμμών και περιγραμμάτων. Με βάση αυτή τη μέθοδο πολλά έργα του Αρπ είχαν ιδιαίτερη αισθητική αξία. Ο Μαρσέλ Ντυσάν υπήρξε από τους σημαντικούς δημιουργούς του ντανταϊσμού. Δημιούργησε την ντανταϊστική ομάδα της Νέας Υόρκης με τον φωτογράφο Man Ray και άλλους καλλιτέχνες. Από τον ιμπρεσιονισμό, το φωβισμό και τον κυβισμό πέρασε στην μηχανιστική απεικόνιση των μορφών. Η νέα αισθητική των έτοιμων αντικειμένων (ready – mades) που εισηγήθηκε υπήρξε καθοριστική στην εξέλιξη της τέχνης του 20ου αιώνα. Κοινά αντικείμενα καθημερινής χρήσης τοποθετούνταν έξω από την πραγματική τους θέση και συχνά με διαφορετικό τρόπο από τον λειτουργικό ρόλο τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τεχνοτροπίας ΗFountaine Κρήνη, μία λεκάνη αποχωρητηρίου της οποίας ο Ντυσάν έστρεψε κατά 90 μοίρες στο έδαφος την πλευρά που εφάπτεται κανονικά στον τοίχο. Η νέα αυτή αισθητική καλλιέργησε τον υποκειμενισμό στο έργο τέχνης και τις διαφορετικές εννοιολογικές ερμηνείες.

Οι επιδράσεις του κυβισμού και ειδικότερα ο συνθετικός κυβισμός είχα, όντως, καθοριστική σημασία στη ζωγραφική των ντανταϊστών. Ένα άλλο έργο τού ντανταϊστή Ντυσάν, το Γυμνό που κατεβαίνει τη σκάλα Νο 2, δίνει την αίσθηση της συνεχόμενης κίνησης όπως ένα κινηματογραφικό φιλμ ή μία πολλαπλή φωτογράφηση. Τα θέματα των ντανταϊστών ζωγράφων αποτελούνταν από μορφές, γυμνά, αντικείμενα κ.ά. Επίσης μεγάλο ενδιαφέρον παρουσίαζαν οι μουσικές ανατρεπτικές παραστάσεις τους  οι οποίες είχαν επηρεαστεί από τις πειραματικές μουσικές παρουσιάσεις των φουτουριστών (τέχνη του θορύβου).

Τα πρωτοποριακά κινήματα των αρχών του 20ου αιώνα έθεσαν τα θεμέλια για την εξέλιξη της τέχνης αλλά και τη γενικότερη ιδεολογική και πολιτική αμφισβήτηση του ατόμου.

Πηγή: toperiodiko.gr - Κατερίνα Κοφφινά

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ