ΗΠΑ και Ιράν - Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης

 

Με δηλώσεις στις οποίες προέβη ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, Άντονι Μπλίνκεν, κατέστησε σαφές πως προϋπόθεση για την επιστροφή ή αλλιώς, για την επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας για τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, είναι αυτό να τηρήσει τις δεσμεύσεις του.

Δεσμεύσεις σχετικές με την δυνατότητα εμπλουτισμού του ουρανίου σε συγκεκριμένα επίπεδα (η Ισλαμική Δημοκρατία την τελευταία περίοδο αύξησε τα επίπεδα εμπλουτισμού), και με τον έλεγχο των πυρηνικών του εγκαταστάσεων από την πλέον αρμόδια αρχή: Ήτοι, την Διεθνή Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (IAEA).

 Οι εξελίξεις σε αυτό το πεδίο καθίστανται ιδιαίτερα σημαντικές για όλους όσοι ασχολούνται με την εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, διότι η θέση που υιοθετούν οι ΗΠΑ προς την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, με άξονα το πυρηνικό του πρόγραμμα, συμβάλλει στην συν-διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, αναδεικνύοντας παράλληλα και την προσοχή που επιδεικνύουν οι ΗΠΑ στις περιφερειακές κινήσεις του Ιράν. 

Και αν η ανάπτυξη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν αποτελεί το ένα σκέλος της προσοχής που επιδεικνύουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στην εκ-διπλούμενη Ιρανική στρατηγική, τότε, δύναται να αναφέρουμε ό,τι την προσοχή των ΗΠΑ λαμβάνουν την τελευταία περίοδο (ιδίως μετά την στρατιωτική εισβολή του 2003 στο γειτονικό Ιράκ), οι περιφερειακές συμμαχίες που έχει συγκροτήσει το Ιράν, η αύξηση της περιφερειακής του επιρροής (και τα μέσα που χρησιμοποιούνται για αυτόν τον λόγο/βλέπε Συρία), που την τελευταία χρονικά περίοδο, έχει σταθεροποιηθεί έχοντας τάσεις ελαφράς έως αισθητής υποχώρησης. 

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Άντονι Μπλίνκεν, ως προς τον έλεγχο και την διαχείριση του Ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και κατ' επέκταση τις διμερείς σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν που έχουν αντίκτυπο στην περιοχή, δεν προέβη στην ανακοίνωση κάποιας ρηξικέλευθης κίνησης που θα μπορούσε να μεταβάλλει δραστικά τα δεδομένα, όσο, όπως είχε ήδη διαφανεί, επισημοποίησε το ό,τι οι ΗΠΑ τηρούν μία στάση αναμονής, αναμένοντας εκείνες από το Ιράν το πρώτο βήμα για το 'ξεκλείδωμα' της συμφωνίας.

 Της συμφωνίας εκείνης που ως  που ως άμεσο 'προϊόν' αμοιβαίας κατανόησης και διεθνικής συνεργασίας, είχε ως αποτέλεσμα την σημαίνουσα θέσπιση δικλείδων ασφαλείας γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και των δυνατοτήτων ανάπτυξης πυρηνικών όπλων, προσφέροντας στο Ιράν, αφενός την επιθυμητή από το ίδιο, άρση των οικονομικών κυρώσεων που του είχαν επιβληθεί (η συμφωνία δεν ενείχε 'τιμωρητική' χροιά), και, αφετέρου σημασιοδοτούσε τους όρους επαναπροσέγγισης του Ιράν με την διεθνή κοινότητα σε ένα όμως μεσο-μακροπρόθεσμο επίπεδο. 

Η επίσημη αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από την 'συμφωνία '5+1' το 2018 και η εκ νέου επιβολή κυρώσεων στο 'απείθαρχο' και 'ασυνείδητο' Ιράν, επιτάχυνε τις εξελίξεις και τις διεργασίες γύρω από την συμφωνία, η οποία και έχει καταστεί μη παραγωγική, φθάνοντας ουσιαστικά έως του σημείου να μην φέρει  αποτελέσματα.

Με το Ιράν να επιδιώκει την αύξηση των επιπέδων εμπλουτισμού ουρανίου, μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από το περιεχόμενο της συμφωνίας, δίδεται ένα ακόμη πλήγμα στον νομιμοποιητικό 'ιστό' της, με τις ΗΠΑ να καλούνται να αντικρίσουν και να επεξεργασθούν το τι επέφερε η απόφαση αποχώρησης τους από την συμφωνία το 2018.

 Με βάση τα μέχρι στιγμής δεδομένα, θα λέγαμε ό,τι, πρώτον, οι ΗΠΑ δεν τείνουν προς την άρση του 'καθεστώτος' των κυρώσεων προς το Ιράν (κυρώσεις που επιβλήθηκαν επί θητείας Ντόναλντ Τραμπ), αναμένοντας από το Ιράν, κινήσεις που θα είναι απότοκος εξαναγκασμού,  και μία σαφή ένδειξη ό,τι είναι διατεθειμένο να τηρήσει τις δεσμεύσεις που αφορούν το πυρηνικό του πρόγραμμα. 

Δεύτερον, τηρώντας στάση αναμονής, δίδουν χώρο και χρόνο στην διπλωματία και σε διπλωματικές κινήσεις, κάτι που είναι σημαντικό στο βαθμό που αποκλίνει, εάν εστιάσουμε περισσότερο στην διαδικασία χάραξης της εξωτερικής πολιτικής, από την αντίληψη του «άκαμπτου ρεαλισμού» τύπου Morgenthau, που προτάσσει την δυνατότητα της επιβολής της ισχύος, ακόμη και με στρατιωτικά μέσα. 

Τρίτον, καλλιεργεί το έδαφος για μία επαναπροσέγγιση με τις δυνάμεις εκείνες που συμμετείχαν στη συνομολόγηση της συμφωνίας του 2015, ως το απαραίτητο έναυσμα για να προσλάβει δυναμική ενδεχόμενη συμφωνία, είτε με την μορφή της αναβίωσης, είτε εμπλουτισμένη με νέους όρους. 

Τέταρτον, νοηματοδοτείται, ακόμη και εμπρόθετα, η οικοδόμηση μίας αμοιβαίας κατανόησης ως συστατικού επανέναρξης, διασφάλισης και διατήρησης της συμφωνίας, με αναγκαίες προσαρμογές στο μέλλον. Πλέον, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται, μετά από την πρώτη καταγραφή των Αμερικανικών προθέσεων, στην πλευρά του Ιράν και στο πως επιδιώκει να δράσει επί ενός πεδίου που επηρεάζει και δύναται να μεταβάλλει τις ήδη επιβαρυμένες διμερείς σχέσεις.

 «Μιλώντας μέσω βίντεο στη διεθνή συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τον αφοπλισμό, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Άντονι Μπλίνκεν, τόνισε ότι η κυβέρνηση Μπάιντεν είναι διατεθειμένη να δρομολογήσει την επιστροφή των ΗΠΑ στη διεθνή συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης (JCPOA), αν και έθεσε αυστηρές προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο. «Σε συνεργασία με τους συμμάχους και εταίρους μας, θα επιδιώξουμε επίσης να επιμηκυνθεί και να ενισχυθεί η JCPOA και να αντιμετωπιστούν άλλα ζητήματα που εγείρουν ανησυχίες, όπως η αποσταθεροποιητική, περιφερειακή συμπεριφορά του Ιράν και το βαλλιστικό του πρόγραμμα», δήλωσε ο Μπλίνκεν». 

Η επιστροφή των ΗΠΑ στα της συμφωνίας και οι όροι με τους οποίους γίνεται αυτό, συνιστά συνισταμένη της απουσίας ιδιαίτερης δυναμικής. Όμως, δεν παύει να αποτελεί και μία έστω και άτολμη κίνηση ενώπιον μίας εκκρεμούς και μετέωρης συμφωνίας. 

Ακολουθώντας την 'πεπατημένη' ως προς το σκέλος των κυρώσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής δεν προχώρησαν σε πολιτική που θα αποδείκνυε το ό,τι 'επενδύουν' στη συμφωνία και κατ' επέκταση, το ό,τι 'χτίζουν' πάνω σε αυτό, ώστε αυτή να καταστεί λειτουργική και αμοιβαία επωφελής. Με την προοπτική όμως να μένει ανοιχτή, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούμε το πως πλέον, οι αεροπορικές επιθέσεις που πραγματοποίησαν οι ΗΠΑ στη Συρία, οι πρώτες μετά το 2017, θα επηρεάσουν την συμφωνία και τις θέσεις των δύο πλευρών.

 

 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ