Και πάλι για το Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα - Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης

 

Μία ενδιαφέρουσα εξέλιξη έχει προκύψει, σχετική με το πυρηνικό πρόγραμμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν που εν προκειμένω, άπτεται και της εξέλιξης των διμερών σχέσεων μεταξύ του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.
 Που ιδίως αυτή την περίοδο, και μετά την ανάληψη προεδρικών καθηκόντων από τον Τζο Μπάιντεν, δεν διέρχονται μία φάση όξυνσης ή άμεσης επιδείνωσης, φθάνοντας σε ένα λεπτό και κρίσιμο σημείο, κάτι που είχε διαφανεί ιδίως μετά από την φόνευση του Ιρανού αξιωματικού των 'Φρουρών της Επανάστασης,' Κάσεμ Σουλεϊμάνι, στο διεθνές αεροδρόμιο της Βαγδάτης, τον Ιανουάριο του 2020.
 Θα προσθέταμε έτσι, πως περισσότερο διέρχονται μία φάση αμοιβαίων τακτικισμών και αναγνωριστικών κινήσεων, με σημείο αναφοράς, πέραν των κινήσεων του Ιράν στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, τον έλεγχο του πυρηνικού του προγράμματος, έλεγχος ο οποίος κατέστη εφικτός με την συμφωνία που υπεγράφη το 2015 μεταξύ της ομάδας '5+1' και της Ισλαμικής Δημοκρατίας.  
Προβλέποντας συγκεκριμένες δικλείδες ασφαλείας και έχοντας αυστηρές προϋποθέσεις, η συμφωνία, που επέτρεπε 'ένα βήμα την φορά,' λειτούργησε έως το 2018 περίπου, όταν η τότε κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, αποφάσισε, μέσω μίας εφαρμογής μίας διαδικασίας ουσιώδους απο-νομιμοποίησης της συμφωνίας, να αποχωρήσει από αυτήν, με αποτέλεσμα η συμφωνία να απωλέσει το διπλωματικό και γεω-πολιτικό status που της προσέφεραν οι ΗΠΑ, δίδοντας παράλληλα το έναυσμα στο Ιράν να υπερβεί τις δεσμεύσεις του, αντιδρώντας σπασμωδικά αλλά με τρόπο που μείωνε το αντίκτυπο της διεθνούς συμφωνίας. Την ίδια την δέσμευση του Ιράν να μην φανεί ανακόλουθο ενώπιον της διεθνούς κοινότητας, προτάσσοντας λόγους ‘εθνικής ασφάλειας.’
Η εξέλιξη για την οποία και έγινε λόγος στην αρχή του κειμένου, έρχεται μετά από την απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να μην άρουν τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στο Ιράν, επι-ζητώντας από αυτό να προχωρήσει στο πρώτο βήμα, τηρώντας τις δεσμεύσεις του όσον αφορά τον εμπλουτισμού συγκεκριμένων ποσοτήτων ουρανίου, και κατ' επέκταση, επιστρέφοντας το ίδιο στο περιεχόμενο της συμφωνίας. 
Και η εξέλιξη έχει σχέση με την τηλεδιάσκεψη που πραγματοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες και στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι των χωρών που συμμετείχαν στην υπογραφή της συμφωνίας του 2015, η οποία και λειτούργησε ως πρελούδιο και ως προ-παρασκευαστική συζήτηση για την δια ζώσης συνάντηση της Τρίτης 6 Απριλίου στη Βιέννη. 
Την διπλωματική αυτή κινητικότητα που ως επίδικο θέτει την ουσιαστική θέσπιση σε επαναλειτουργία της συμφωνίας, ώστε η ίδια να αποτελέσει τον θεμέλιο λίθο για την μείωση των περιφερειακών εντάσεων στην περιοχή (βλέπε Ιράν-Ισραήλ), καθώς και τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε η συζήτηση, χαιρέτισαν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, αφήνοντας ανοιχτό το παράθυρο επιστροφής τους στην συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. 
Σταχυολογούμε ενδεικτικά από το άρθρο της διαδικτυακής έκδοσης της εφημερίδας 'Η Καθημερινή: «Τη χθεσινή ανακοίνωση των διεθνών δυνάμεων χαιρέτισαν και οι ΗΠΑ. «Είναι ένα θετικό βήμα», δήλωσε η εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Νεντ Πράις, προσθέτοντας ότι η κυβέρνησή της είναι έτοιμη για «αμοιβαία μέτρα» με το Ιράν, υπονοώντας άρση κυρώσεων με παράλληλη συμμόρφωση της Τεχεράνης στους όρους της συμφωνίας».
 Δίχως να μεταβάλλουν την στάση τους, οι ΗΠΑ, αφήνουν να διαφανεί ένα παράθυρο, συνεπεία της τηλεδιάσκεψης μεταξύ των εκπροσώπων των συμβαλλομένων μερών, και, σε ένα βαθύτερο επίπεδο, συνεπεία της ενεργητικής στάσης και εμπλοκής που έχει υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση την τελευταία περίοδο. 
Και που έγκειται η ενεργητική, ευρω-ενωσιακή εμπλοκή; Έγκειται στο ό,τι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αυτή που έχει αναλάβει τον συντονισμό μεταξύ των συμβαλλομένων μερών, προσδιορίζοντας, αφενός μεν την δυνατότητα συγκερασμού των υπαρκτών αντιθέσεων, στο βαθμό που η ιστορία του Ιρανικού πυρηνικού προγράμματος καθίσταται μία ιστορία αντιθέσεων, και, αφετέρου δε, επιδιώκοντας να προσδώσει εκ νέου δυναμική σε μία 'παγωμένη' διαδικασία, αξιοποιώντας το οποιοδήποτε ρήγμα. 
Αξιοποιώντας επίσης το momentum που εδράζεται στο ό,τι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν θέσει σε εφαρμογή μία προδήλως απορριπτική στάση, εξελίσσοντας περαιτέρω την στρατηγική ως προς το Ιράν επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ και θητείας του Μάικ Πομπέο στο υπουργείο Εξωτερικών. 
 Και ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης πάνω στην οποία προστίθενται οι κινήσεις των χωρών που συμμετείχαν στην συνομολόγηση της συμφωνίας, εκεί όπου το επίδικο υπήρξε ο τμηματικός έλεγχος που άφηνε το περιθώριο στο Ιράν να ισχυρισθεί ό,τι δεν 'επλήγη' η περηφάνεια του, είναι ιδιαίτερος σημαντικός, όταν, μετά  από ό,τι έχει προηγηθεί την τελευταία τετραετία, ελλοχεύει ο κίνδυνος του ό,τι στη βιβλιογραφία περί επίλυσης συγκρούσεων, ορίζεται ως «κυκλωτική κίνηση» (outflanking).
 Που μεταφράζεται πολιτικά και διπλωματικά, ως εξής: Σε μία σύγκρουση ή εδώ, στο θέμα που μας ενδιαφέρει, αντιπαράθεση, η σκυτάλη περνά στους αδιάλλακτους των δύο πλευρών που ναρκοθετούν τις προσπάθειες ειρηνικής επίλυσης και επαναλειτουργίας της συμφωνίας. Ή αλλιώς, με τα λόγια του Αλέξη Ηρακλείδη, οι αδιάλλακτοι «και από τις δύο πλευρές που, σαν σε σιωπηλή συμφωνία, ματαιώνουν κάθε διαδικασία ειρηνικής επίλυσης».
 Το όλο πλαίσιο, έτσι όπως αρθρώνεται, εγγράφει και τις αντιφάσεις και περιφερειακές αντιθέσεις που ενσκήπτουν, σε ένα σημείο όπου θεωρούμε πως η τόλμη πρέπει να διακρίνει τις κινήσεις των δύο πλευρών, ώστε να χτισθεί η απαραίτητη εμπιστοσύνη αρχικά που θα λειτουργήσει ως έδαφος για την ανανέωση του περιεχομένου της συμφωνίας. 
Η αντιπαράθεση ΗΠΑ και Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα του δεύτερου, σχετίζεται, εάν παραπέμψουμε στη θεωρία επίλυσης συγκρούσεων του διεθνολόγου John Burton, και  με την προσέγγιση της ως αντιπαράθεση θετικού, δηλαδή μη μηδενικού αθροίσματος, καθώς και με την «βαθύτερη ανάλυση μιας διένεξης από τα δύο μέρη από κοινού, που μπορεί να οδηγήσει στην πραγματική επίλυση της διαμάχης».
 Στην εμπλοκή μέσω διαπραγματεύσεων που δεν θα εξαντλούνται στην κοινοποίηση προθέσεων, στην εστίαση στο ζήτημα της πυρηνικής τεχνολογίας ως εθνικού-περιφερειακού ζητήματος, στην άμβλυνση της δυσπιστίας από πλευράς ΗΠΑ και Ιράν, ευρίσκονται τα κλειδιά επίλυσης της αντιπαράθεσης για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Οψόμεθα.  Τα σταθερά βήματα σε ένα συγκροτούμενο εκ νέου  τοπίο, είναι απαραίτητα. 
Η συμφωνία για το Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, ή αλλιώς, διαφορετικό ειπωμένο, η επαναλειτουργία της, δύναται να τεθεί σε ένα στοιχειώδες πλαίσιο αμοιβαίας συναίνεσης και συνδρομής, με τις συνέπειες από την Αμερικανική απόφαση αποχώρησης που ελήφθη το 2018, αποτελώντας 'προϊόν' στρατηγικής επεξεργασίας, να είναι εμφανείς. Με το 'τι ακολούθησε,' συν-διαλέγονται τα συμβαλλόμενα μέρη που δεν λειτουργούν ως 'ενιαίο' και 'αρραγές' μπλοκ. Πέραν της συνάντησης της 6ης Απριλίου, είναι απαραίτητο να υπάρξει και μία σειρά άλλων συναντήσεων.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ