Για τον Jacques Bouveresse.. - Γράφει ο Νίκος Τολιόπουλος

 

Έφυγε από την ζωή σε ηλικία 80 ετών, την Κυριακή 9 Μαϊου 2021, ο επιδραστικότερος γαλλόφωνος φιλόσοφος μιας ολόκληρης γενιάς. Ο Jacques Bouveresse δεν ήταν ο οποιοσδήποτε. Το 1961 εισάγεται στην πιο ανταγωνιστική γαλλική σχολή, την École Normale Supérieure της οδού Ulm, όπου καταγράφει εξαιρετικές επιδόσεις. Πρώτος στο διαγωνισμό (agrégation) φιλοσοφίας του 1965 για την είσοδο στο δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης και στο πανεπιστήμιο, μετά από μια διδακτορική διατριβή πάνω στον Wittgenstein το 1975, ξεκινάει καριέρα ακαδημαϊκή. Καθηγητής φιλοσοφίας για πολλά χρόνια στο Pathéon-Sorbonne I, εκλέγεται στην έδρα της Φιλοσοφίας της Γλώσσας και της Γνώσης το 1995 στο πιο σπουδαίο δημόσιο κέντρο αριστείας της Ευρώπης, το Collège de France, ενώ μετά την ολοκλήρωση της θητείας του, παρέμεινε ομότιμος καθηγητής στο ίδιο ίδρυμα.

Γεννημένος το 1940 και μεγαλωμένος στην επαρχία της μεταπολεμικής Γαλλίας, προερχόμενος από μια πολυμελή αγροτική οικογένεια, η πορεία του απείχε πολύ από το να ήταν προδιαγεγραμμένη. Η κοινωνική κινητικότητα, ακόμη και για το πιο ρεπουμπλικανικό εκπαιδευτικό σύστημα του κόσμου, την εποχή εκείνη ήταν εξαιρετικά περιορισμένη: το 70% των παιδιών της εποχής ακολουθούσε το κοινωνικό-επαγγελματικό προφίλ του πατέρα του. Ο Bouveresse, όμως, δεν θα ήταν ένα από αυτά. Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει, ότι ένας επαρχιώτης θα επιτύγχανε να ενσωματωθεί στην στρυφνή παρισινή κοινωνία.

Άριστος γνώστης των εξελίξεων στις ακριβείς επιστήμες, πέραν του Wittgenstein, του οποίου ήταν άλλωστε κι ο εισηγητής στην Γαλλία, επηρεάστηκε πολύ από συγγραφείς όπως οι Frege, Kraus, Musil, Boltzman, Bolzano, κ.α.

Σε μια εποχή, όπου ο εντυπωσιασμός και το προσωπικό στυλ, που είχαν επιβληθεί από ανθρώπους σαν τον Heidegger, κυριαρχούσαν στην φιλοσοφία κι όπου η αυστηρή σπουδή τρεπόταν άλλοτε προς την ποίηση κι άλλοτε προς την ιστοριογραφία, ο Bouveresse έδινε μάχες οπισθοφυλακών. Ακροατής των σεμιναρίων του Gilles-Gaston Granger, του Jean-Toussaint Desanti και του Jules Vuillemin, έκλεισε τα αυτιά του στις σειρήνες της εποχής. Από τις διδασκαλίες του πέρασε η πλειονότητα των σημερινών καθηγητών φιλοσοφίας των παρισινών πανεπιστημίων, ανεξαρτήτως ειδίκευσης. Βέβαια, λίγοι ήταν αυτοί που τόλμησαν μια διατριβή υπό την εποπτεία του. Από αυτούς τους λίγους ξεχωρίζει η Claudine Tiercelin.

Λίγα βιβλία του έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά, πράγμα κατανοητό – άλλωστε ο βαθμός αντίστασης των φιλοσοφικών κειμένων δεν επιτρέπει εύκολες παραβιάσεις. Από αυτά ξεχωρίζει η εμπλουτισμένη έκδοση του εναρκτήριου μαθήματός του στο Collège de France, υπό τον τίτλο Το αίτημα της Φιλοσοφίας. Τι ζητάει η φιλοσοφία από εμάς και τι μπορούμε να ζητήσουμε εμείς από αυτήν; από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση του Στέλιου Βιρβιδάκη το μακρινό 2002.

Για όσους έχουν θητεύσει λιγότερο ή περισσότερο στην αυστηρή φιλοσοφία, ο Jacques Bouveresse δεν ήταν μόνο ένα από εκείνα τα σπάνια πνεύματα, αλλά κι ο μεγαλύτερος υπερασπιστής του πιο σπουδαίου γνωστικού αντικειμένου σε καιρούς δύσκολους, της Φιλοσοφίας. 

 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ