Ψευδαισθήσεις οικονομικής ανάπτυξης - Γράφει ο Νίκος Τολιόπουλος

 

Περίπου ενάμιση χρόνο μετά την έλευση της πανδημίας, τίποτε δεν φαίνεται να έχει σταθεροποιηθεί τόσο σε υγειονομικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Αυτή την στιγμή, ο περιορισμός της πανδημίας δεν μοιάζει εφικτός, εξαιτίας των μεταλάξεων του ιού, ενώ κι ο εμβολιασμός ενός μεγάλου τμήματος του πληθυσμού δεν έχει φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Η αδυναμία εύρεσης ενός ευδόκιμου τρόπου διαχείρισης της κατάστασης, δυστυχώς, έχει οδηγήσει στην υιοθέτηση μέτρων και πρακτικών βγαλμένων από τις χειρότερες σελίδες της πολιτικής ιστορίας και έχει αποχαλιναγωγήσει τους εχθρούς της ανοιχτής κοινωνία. 

Σε οικονομικό επίπεδο, η κατάσταση είναι εξίσου δύσκολη. Η ταυτόχρονη υποχώρηση προσφοράς και ζήτησης αποκάλυψε εντελώς καινούριες παθογένειες των οικονομικών μοντέλων. Η αδυναμία έγκαιρης αναγνώρισης αυτής της ιδιαιτερότητας από την μεριά των κυβερνήσεων και των φορέων που ασκούν πολιτική (όπως οι Κεντρικές Τράπεζες), οδήγησε σε μια σειρά εσφαλμένων πολιτικών, οι οποίες επιδείνωσαν το οικονομικό κλίμα. Η μείωση των επιτοκίων δανεισμού από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, όπως επίσης και το καθεστώς των επιδοτήσεων (επιστρεπτέες προκαταβολές, κτλ.) από την ελληνική κυβέρνηση δεν κατάφεραν να τονώσουν την ζήτηση, γιατί αυτά τα ποσά οδηγήθηκαν προς την λάθος κατεύθυνση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την κατακρήμνιση της τιμής των προϊόντων, παρά τον περιορισμό του όγκου των κυκλοφορούντων εμπορευμάτων. Μια, λοιπόν, επεκτατική οικονομικά πολιτική έφερε τα αντίθετα από τα προσδοκώμενα αποτελέσματα: αποπληθωρισμό και αύξηση καταθέσεων. Ο μόνος πραγματικός ωφελημένος από αυτή την πολιτική ήταν οι τράπεζες, που είδαν όλες αυτές τις επιδοτήσεις να καταλήγουν σε προθεσμιακές καταθέσεις, ενισχύοντας έμμεσα την ρευστότητά τους. Μεταξύ σοβαρού και αστείου, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε, ότι το 2020 είχαμε την πιο μεγάλη και την πιο αποτελεσματική ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών της τελευταίας δεκαετίας και μάλιστα χωρίς ρήτρες.

Ωστόσο, σήμερα το κλίμα φαίνεται να αλλάζει, όχι γιατί επιστρέφουμε σε μια κανονικότητα, αλλά γιατί η διαχείριση της πανδημίας έχει δημιουργήσει το δικό της πλαίσιο οικονομικής ζωής. Έτσι λοιπόν, ενώ σε πρώτο χρόνο υπήρξε αυτή η ταυτόχρονη καθίζηση προσφοράς και ζήτησης, την επόμενη ημέρα πρέπει να περιμένουμε την αντεστραμμένη εμφάνιση του φαινομένου, δηλαδή μια ταυτόχρονη αύξηση προσφοράς και ζήτησης αυτή την φορά. Όμως, κι επειδή έχει αποδειχθεί σε πολλές περιπτώσεις, ότι ο μηχανισμός της αγοράς δεν είναι αναγκαία ούτε κι επαρκής συνθήκη, ώστε οι τιμές των εμπορευμάτων να ισορροπούν, είναι σχεδόν βέβαιο, ότι το προσεχές χρονικό διάστημα θα κάνουν την εμφάνισή τους νέα παράδοξα.  

Πέραν της αύξησης των αποταμιεύσεων, υπάρχουν άλλα τρία σημεία, τα οποία είναι κομβικά και θα καθορίσουν το οικονομικό κλίμα του χειμώνα, που έρχεται. Το πρώτο έχει να κάνει με το βασικό επιτόκιο κι ο άνεμος που φυσάει στην Ευρώπη ως προς αυτό δεν είναι ούριος. Το δεύτερο αφορά τις προθέσεις των τραπεζών στη διαχείριση όλων αυτών των αποταμιεύσεων. Κι εδώ τα δεδομένα δεν φαίνεται να είναι ευοίωνα, με τις τράπεζες να συνεχίσουν να παίζουν τον γνωστό αντιαναπτυξιακό τους ρόλο στην ελληνική οικονομία - εξάλλου λειτουργούν σε καθεστώς πλήρους ασυδοσίας, χωρίς να υπάρχει ο απαραίτητος διοικητικός μηχανισμός που να ελέγχει τα κριτήρια χορηγήσεων. Το τρίτο και ίσως χειρότερο όλων έχει να κάνει με τις καταστροφές, που έχουν προκληθεί, όλο το προηγούμενο χρονικό διάστημα, στις αλυσίδες τροφοδοσίας. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει, ότι οι καταστροφές στις αλυσίδες τροφοδοσίας έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις και δεν ανακάμπτουν σύντομα (πολλές από τις αλυσίδες να που διερράγησαν το 2008 δεν έχουν αποκατασταθεί πλήρως ακόμη και σήμερα). Κατά συνέπεια, οι σημερινές πολύ σοβαρές ζημιές κλάδων, όπως για παράδειγμα εκείνου της πολιτικής αεροπορίας θα πρέπει να αναμένεται, ότι θα έχουν απρόβλεπτα μεγάλες συνέπειες σε βάθος χρόνου.

Και τα τρία ζητήματα θα μπορούσαν να επιλυθούν, αρκεί να υπάρξει γρήγορη αναγνώριση της κατάστασης και πολιτική βούληση. Ειδάλλως, η επόμενη μέρα θα περιλαμβάνει νέα παράδοξα: πληθωρισμό κι ανεργία.

 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ