Για την κρίση στα σύνορα Λευκορωσίας-Λιθουανίας - Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης

 

Το τελευταίο δίμηνο, έχουν διαμορφωθεί οι συνθήκες μίας οιονεί κρίσης στα σύνορα Λευκορωσίας-Λιθουανίας. Η διαμόρφωση των συνθηκών κρίσης, κρίσης κοινωνικής και πολιτικής, κύρια αφορά το ό,τι μέσω της Λευκορωσίας και του Λευκορωσικού εδάφους, λαμβάνει χώρα η μετακίνηση προσώπων (κατά βάση Ιρακινών) προς την γειτονική Λιθουανία. 

Η κρίση βαίνει αυξομειούμενη, και ως βασική πηγή τροφοδότησης της έχει την αντίδραση του καθεστώτος Λουκασένκο, στις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη χώρα μετά από την εκδήλωση ενός μαζικού 'κύματος' διαμαρτυρίας, στη χώρα το καλοκαίρι του 2020, και την κρατική αντίδραση που ακολούθησε. 

Βέβαια, θα λέγαμε πως η κρίση που λαμβάνει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τροφοδοτήθηκε και από την σχετικά πρόσφατη ένταση που υπήρξε μεταξύ της Λευκορωσίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά από τον εξαναγκασμό αεροσκάφους της αεροπορικής εταιρείας 'Ryanair,' σε αλλαγή πορείας εν πτήσει (το αεροσκάφος προσγειώθηκε στο Μινσκ αντί του Βίλνιους όπως προβλέπονταν με βάση το σχέδιο πτήσης που κατατέθηκε αρχικά), με σκοπό και δη πολιτικό σκοπό την σύλληψη του αντιφρονούντα δημοσιογράφου, Ρομάν Προτασέβιτς.

 Άρα, διαφορετικά ειπωμένο, θα μπορούσαμε να πούμε πως η ένταση που ήδη υπέβοσκε μεταξύ της Ένωσης και της Λευκορωσίας, μετεξελίχθηκε σε ανοιχτή κρίση, με θρυαλλίδα το συμβάν με το αεροσκάφος της 'Ryanair,' όταν και η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να προχωρήσει στην απαγόρευση διέλευσης πτήσεων πάνω από την επικράτεια της Λευκορωσίας. 

Η ανοιχτή κρίση, που είναι κρίση μεταξύ Λευκορωσίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθίσταται επίσης και κρίση μεταξύ Λευκορωσία και Λιθουανία, με την τελευταία να είναι χώρα-μέλος της Ένωσης, με την πρώτη, να σπεύδει, όχι απλά να εργαλειοποιήσει πολιτικο-διπλωματικά, την παρουσία προσφύγων-μεταναστών στα εδάφη της, αλλά να 'επενδύει' πάνω στην επιθυμία τους να εισέλθουν σε Λιθουανικό, ήτοι σε ευρωπαϊκό έδαφος, κλιμακώνοντας την πίεση με τέτοιον τρόπο, ώστε αυτή να διαφανεί ή αλλιώς, να λειτουργήσει και συμβολικά-μνημονικά. Και τι σημαίνει κάτι τέτοιο; 

Σημαίνει πως, η συγκέντρωση Ιρακινών στα σύνορα των δύο χωρών, εκεί όπου η Λιθουανία προσδιορίζεται ως το 'μαλακό υπογάστριο' της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και περαιτέρω, η είσοδος και η διάσχιση του Λιθουανικού εδάφους, συντελείται με άμεσο επίδικο το να ενεργοποιηθεί το 'φάντασμα' της προσφυγικής-μεταναστευτικής κρίσης του 2014-2016.  

Κρίση η οποία και ανάδειξε μία σειρά ζητημάτων, τις προεκτάσεις των οποίων βιώνουν ακόμη και σήμερα και τα θεσμικά όργανα της Ένωσης αλλά και χώρες-μέλη αυτής. Με έναν ιδιαίτερο τρόπο, το Λευκορωσικό, μετα-σοβιετικό καθεστώς, το οποίο και προσιδιάζει προς την κατεύθυνση συγκρότησης του «πολυμορφικού εχθρού», για να παραπέμψουμε στην ανάλυση του Ανδρέα Πανταζόπουλου, υπενθυμίζει τα 'φαντάσματα' της προσφυγικής-μεταναστευτικής κρίσης και ιδίως, του Σύριου πρόσφυγα, με έναν εκ των στόχων να είναι η πρόκληση σύγχυσης και στις Λιθουανικές αρχές αλλά και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

 Όμως, ας δώσουμε προσοχή στο εξής σημείο: Δεν επρόκειτο για μία 'επανάληψη' των συνθηκών που επικράτησαν στον ευρωπαϊκό χώρο την περίοδο 2014-2016, στο βαθμό που εάν υποστηρίζαμε κάτι τέτοιο, θα ήταν απλοϊκό και επιφανειακό. Σε αυτό το πλαίσιο, κάνουμε λόγο για την οιονεί ύπαρξη μεταναστευτικών-προσφυγικών ροών σε μία ευαίσθητη περιοχή της Ευρώπης, η οποία και συναρθρώνεται με την εμφάνιση αντίρροπων δυναμικών και πολιτικών αφηγήσεων, στο εγκάρσιο σημείο όπου, μπορούμε να προσεγγίσουμε την όλη στάση του Λευκορωσικού καθεστώτος, παραπέμποντας στον Sageman και στο θεωρητικό σχήμα της «πολιτικοποιημένης κοινωνικής ταυτότητας» (Politicized Social Identity). 

Μία τέτοια προσέγγιση θα μας διευκολύνει στο να κατανοήσουμε πληρέστερα τον τρόπο με τον οποίο ασκεί πολιτική η Λευκορωσία. Όπως τονίζει ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος, «τα μέλη των ομάδων που θεωρούν πως έχουν αποκοπεί από το κράτος υποστηρίζουν τη σύγκρουση με αυτό δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη δυναμικών αντιπαράθεσης και πόλωσης. Με αυτό τον τρόπο, ανακύπτει από τα κάτω (bottom-up), μια Πολιτικοποιημένη Κοινωνική Ταυτότητα (Politicized Social Identity), η οποία ενσωματώνει τα επιμέρους παράπονα και προωθεί τις διαδηλώσεις ως μέσο έκφρασης του πολιτικού παραπόνου».

Παραφράζοντας το σχήμα αυτό όσο χρειάζεται για να μην το αλλοιώσουμε, θα πούμε πως το ίδιο το καθεστώς του Λευκορώσου προέδρου, δημιουργούν ή και ανα-δημιουργούν τις «προϋποθέσεις για την ανάπτυξη δυναμικών αντιπαράθεσης και πόλωσης», ομνύοντας δραστικά προς το πεδίο διαμόρφωση μίας «πολιτικοποιημένης κοινωνικής ταυτότητας», η οποία, αφενός μεν συμπεριλαμβάνει τις επιμέρους θέσεις του απέναντι σε ό,τι νοείται ως 'παράλογη' ευρωπαϊκή στάση, και, αφετέρου δε 'προωθεί,' όχι τις διαδηλώσεις εδώ, αλλά την δυνατότητα συγκέντρωσης υποκειμένων από το Ιράκ στα σύνορα της με την Λιθουανία, ως ‘μέσο έκφρασης' της εναντίωσης, της διαμαρτυρίας, και της αμφισβήτησης προς ό,τι θεωρείται ό,τι την 'θίγει' καταστατικά και την 'πλήττει' πολιτικά και κοινωνικά. 

Ως προς αυτό, η συγκέντρωση των Ιρακινών στα σύνορα και η προώθηση τους προς την άλλη πλευρά, καθίσταται 'μέσο έκφρασης' και άσκησης πολιτικής, συμβάλλοντας σε ένα εξ αυτού του τρόπου, εγχείρημα επανανομιμοποίησης του καθεστώτος, εγχείρημα που συντελείται πάνω στην βολική για το ίδιο, αφήγηση περί ύπαρξης ΄εχθρού.' 

Εντός αυτών των ευρύτερων διεργασιών, η Λιθουανική κυβέρνηση 'στρατιωτικοποιεί' την πολιτική της, αποφασίζοντας να διευρύνει τις εξουσίες των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας επί του πεδίου, σημασιοδοτώντας, εντός της χώρας, την δυνατότητα δόμησης κατάστασης 'εκτάκτου ανάγκης' στα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών.

 «Ο λιθουανός πρόεδρος Γκιτάνας Ναουσέντα υπέγραψε το διάταγμα, που διευρύνει τις εξουσίες του στρατού στην περιοχή της μεθορίου, κατόπιν αιτήματος του κοινοβουλίου, μετέδωσε το λιθουανικό πρακτορείο ειδήσεων BNS. Προβλέπει ότι τα μέλη των ένοπλων δυνάμεων θα μπορούν να σταματούν και να ψάχνουν ανθρώπους και αυτοκίνητα. Τους δίνει τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν «ειδικό εξοπλισμό», χωρίς άλλες διευκρινίσεις.
Το γενικό επιτελείο εντέλλεται να συντονίσει τη δράση του με τη συνοριοφρουρά και την υπηρεσία πληροφοριών.
Καταγράφεται μεγάλη αύξηση του αριθμού των προσφύγων και των μεταναστών, κυρίως από χώρες της Μέσης Ανατολής, που περνούν τα σύνορα Λευκορωσίας-Λιθουανίας τις τελευταίες εβδομάδες». 

Παράλληλα, από την πλευρά της Λιθουανικής κυβέρνησης, παράγεται το υπόδειγμα της λεγόμενης «γνωστικής ασφάλειας», το οποίο και έγκειται στην ενεργοποίηση μεθόδων που καθιστούν ως κεντρικό πρόταγμα την αντιστροφή των όρων με τους οποίους επιχειρεί να πλαισιώσει τη συγκέντρωση Ιρακινών στα σύνορα Λευκορωσίας-Λιθουανίας, το καθεστώς της χώρας. Αν η Λευκορωσία αναγνωρίζει ως 'ανθρώπινη ανάγκη' την συγκέντρωση πλήθους καθώς και την επιθυμία τους να εισέλθουν σε ευρωπαϊκό έδαφος, η δεύτερη ονομάζει την συγκέντρωση-διείσδυση ως 'επιθετική' επιχείρηση 'υβριδικού' τύπου. Η έννοια της «γνωστικής ασφάλειας» προσαρμόζεται πάνω σε ό,τι εξελίσσεται, με στόχο να καταστήσει ανθεκτική την Λιθουανική δημόσια σφαίρα ενώπιον των αφηγημάτων της άλλης πλευράς.

 

 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ